Zespół jelita drażliwego – objawy, przyczyny, diagnostyka

Ból brzucha, problemy z wypróżnianiem? To może być zespół jelita drażliwego (IBS). Schorzenie, które znacząco utrudnia codzienne funkcjonowanie chorego i często prowadzi do jego izolacji społecznej. Sprawdź, co może powodować zespół jelita drażliwego, jak wygląda diagnostyka IBS i kto jest narażony na rozwój choroby.

Co to jest IBS?

IBS, czyli zespół jelita drażliwego, to choroba czynnościowa jelit*. Chorują na nią zarówno dzieci, jak i dorośli, jednak największą grupę pacjentów stanowią osoby w 3. i 4. dekadzie życia, głównie kobiety.

*Choroba czynnościowa jelit to choroba, która nie jest związana z budową jelit, a z ich nieprawidłowym funkcjonowaniem.

Czy IBS jest chorobą przewlekłą?

Zespół jelita drażliwego to choroba przewlekła, mająca postać nawracającą. Schorzenie znacząco obniża komfort życia chorego. Fizyczne objawy IBS niejednokrotnie wpływają na stan psychiczny pacjenta, powodując spadek jego samooceny czy nawet wycofanie z życia towarzyskiego.

Co powoduje zespół jelita drażliwego?

W przypadku IBS przyczyny choroby często nie są do końca wyjaśnione. Z pewnością wpływ na rozwój schorzenia mają takie czynniki, jak chociażby styl życia, nieodpowiednia dieta czy stres. Wiele mówi się i pisze o wpływie genów, infekcji jelitowych, nietolerancji pokarmowych czy nawet zaburzeń hormonalnych. Te wszystkie elementy mają ogromne znaczenie w funkcjonowaniu osi jelita-mózg i rozwoju zaburzeń mikrobioty jelitowej.

Jakie są objawy zespołu jelita drażliwego?

Omawiając IBS, objawy i przyczyny choroby, należy pamiętać o tym, że zespół jelita drażliwego to schorzenie mające bardzo indywidualny przebieg. Co za tym idzie – lista objawów, ich intensywność i częstotliwość występowania i tym samym postać kliniczna IBS mogą się różnić u każdego z pacjentów.

Możliwe objawy IBS to m.in.:

• ból jamy brzusznej (zazwyczaj obejmujący podbrzusze i lewy dolny obszar jamy brzusznej),
• zmiana rytmu wypróżnień (biegunki, zaparcia),
• uczucie niepełnego wypróżnienia,
• dyskomfort podczas wypróżniania,
• wzdęcia,
• uczucie przelewania w jamie brzusznej,
• gazy,
• nudności i wymioty.

Dolegliwości związane z zespołem jelita drażliwego nie zawsze obejmują jedynie układ pokarmowy. U wielu pacjentów widoczne są m.in. zaburzenia nastroju, ból w odcinku lędźwiowym kręgosłupa, u kobiet mogą pojawić się zaburzenia miesiączkowania.

To, co ważne w przypadku IBS – objawy mogą często przypominać dolegliwości związane z innymi schorzeniami. Mowa m.in. o chorobie Leśniowskiego-Crohna, chorobach pasożytniczych jelit, chorobach bakteryjnych jelit, alergiach pokarmowych, celiakii, nieswoistym zapaleniu jelit, endometriozie.

Sprawdź: choroby jelita grubego – rodzaje, przyczyny, objawy.

Wyróżniamy 4 postaci kliniczne IBS:

• postać biegunkową,
• postać zaparciową,
• postać mieszaną,
• postać niesklasyfikowaną.

Warto dodać, że poszczególne typy IBS mogą się przenikać w trakcie choroby.

Jak diagnozuje się IBS?

Diagnostyka IBS powinna opierać się przede wszystkim na wywiadzie z pacjentem oraz objawach klinicznych choroby. W ramach oceny stanu zdrowia chorego stosuje się tzw. Kryteria Rzymskie IV. Początki dolegliwości pacjenta powinny pojawić się minimum 6 miesięcy przed rozpoznaniem choroby. Ważna jest także aktywność choroby, czyli występowanie objawów IBS w ciągu ostatnich 3 miesięcy, oraz częstotliwość symptomów – minimum raz w tygodniu. Co to dokładnie oznacza?

Jeśli lekarz podejrzewa u pacjenta jelito drażliwe, diagnostyka skupia się wokół dolegliwości bólowych brzucha. Zgodnie z Kryteriami Rzymskimi IV ból powinien występować w ostatnich 3 miesiącach, minimum raz w tygodniu, a jego pojawienie się musi mieć związek z defekacją, zmianą częstotliwości wypróżnień lub zmianą konsystencji stolca.

Jak odróżnić IBS od innych chorób jelit?

Jeśli wywiad medyczny i kliniczne objawy IBS nie są wystarczające, aby rozróżnić zespół jelita drażliwego od innych chorób jelit, lekarz poszerza diagnostykę pacjenta. W jej ramach – w zależności od objawów pacjenta – konieczne może być wykonanie badania USG jamy brzusznej, badań laboratoryjnych z krwi (m.in. morfologia, OB, CRP) oraz kału (m.in. badanie kalprotektyny, badanie mikrobiologiczne i pasożytnicze, badanie na krew utajoną). Pacjenci z dodatkowymi objawami, jak chociażby krew w stolcu, chudnięcie i anemia, mogą zostać skierowani na kolonoskopię, gastroskopię, tomografię komputerową, rezonans magnetyczny lub RTG jamy brzusznej.

Jak odróżnić IBS od alergii pokarmowej?

Aby odróżnić zespół jelita drażliwego od alergii pokarmowej należy przeprowadzić diagnostykę laboratoryjną (z krwi i kału pacjenta) w kierunku możliwych alergii pokarmowych, w tym alergii na pszenicę. W ramach badań lekarz może także zadecydować o wykonaniu testów skórnych punktowych. Warto wprowadzić w tym miejscu rozróżnienie między alergiami pokarmowymi a celiakią. Pierwszy z terminów odnosi się do reakcji układu odpornościowego na dany alergen, z kolei celiakia to choroba autoimmunologiczna, w której dochodzi do uszkodzenia jelit w wyniku spożycia glutenu.

Co na zespół jelita drażliwego?

Leczenie zespołu jelita drażliwego powinno być indywidualnie dobrane do potrzeb pacjenta – jego stanu zdrowia, postaci i objawów IBS. Z racji tego, że trudno określić konkretną przyczynę IBS, leczenie zwykle ma charakter objawowy i ma na celu złagodzenie symptomów choroby i poprawę jakości życia pacjenta.

W ramach terapii lekarz może zadecydować o zmianie nawyków żywieniowych i stylu życia pacjenta, wprowadzić farmakoterapię, probiotyki. U niektórych osób pomocna jest terapia u psychologa lub stosowanie technik relaksacyjnych w celu obniżenia poziomu stresu.

Zespół jelita drażliwego – czego nie jeść?

Nie ma jednej skutecznej diety na IBS. U każdego pacjenta objawy choroby mogą wywołać inne produkty spożywcze. Dlatego tak ważne jest, aby obserwować reakcje organizmu na poszczególne produkty i sprawdzać, co pomaga w łagodzeniu symptomów IBS, a co je wywołuje.

Z pewnością pacjenci z zespołem jelita drażliwego powinni zrezygnować z picia alkoholu i jedzenia wysokoprzetworzonej żywności. U wielu osób pomocne jest wyeliminowanie picia kawy. Warto zadbać o odpowiednią ilość błonnika w diecie, jeść regularnie i bez pośpiechu. Aby uniknąć niedoborów żywieniowych, ułożenie jadłospisu można zlecić doświadczonemu dietetykowi.

Potrzebujesz pomocy w diagnostyce układu pokarmowego? W Premium Medical przyjmuje polecany gastrolog w Warszawie. Możesz także skorzystać z konsultacji u dietetyka, który zadba o Twoją dietę.

Zespół jelita drażliwego nie musi (i nie powinien!) wykluczać Cię z ulubionych aktywności. Skorzystaj z porad specjalistów i zadbaj o swoje zdrowie.

Bibliografia

1. Maria Droś, Zespół jelita drażliwego – algorytm diagnostyki i leczenia. Lekarz POZ. 2025, nr 11(3),143-149.
2. Krystian Adrych, Zespół jelita drażliwego w świetle najnowszych wytycznych, Forum Medycyny Rodzinnej 2018, tom 12, nr 6, 224–233.
3. lek. Andrzej J. Sałacki, Zespół jelita drażliwego, medycynapodyplomie.pl, data dost. 15.12.2025r.
4. dr Agata Stróżyk, Jakie są aktualne zalecenia dotyczące leczenia zespołu jelita drażliwego u dzieci?, mp.pl, data dost. 15.12.2025r.