Miażdżyca – cichy wróg serca i mózgu. Jak ją rozpoznać i zatrzymać?

Miażdżyca to choroba, na którą „pracujesz” już od dzieciństwa. Rozwija się długo i po cichu. Gdy daje o sobie znać, zmiany są już zazwyczaj zaawansowane. Co powoduje miażdżycę i czy możesz coś zrobić, aby zatrzymać jej postęp?

Co to jest miażdżyca?

Miażdżyca (inaczej arterioskleroza) to przewlekła choroba zapalna tętnic. W jej przebiegu w ścianach tętnic odkładają się blaszki miażdżycowe, składające się głównie z cholesterolu. Zmiany te powodują zwężenie naczyń, a w zaawansowanym stadium choroby miażdżycowej – całkowite ich zamknięcie.

Blaszki miażdżycowe mogą gromadzić się w różnych tętnicach. Najczęściej proces chorobowy obejmuje tętnice szyjne i mózgowe, wieńcowe i tętnice kończyn dolnych.

Kto choruje na miażdżycę?

Na rozwój miażdżycy tętnic narażony jest praktycznie każdy z nas. Choroba częściej jest diagnozowana u mężczyzn, zwłaszcza po 45-50. roku życia. W grupie ryzyka są także kobiety po menopauzie. Skąd taka zależność? W czasie menopauzy poziom estrogenów spada, następuje z kolei wzrost cholesterolu LDL, a to właśnie on jest odpowiedzialny za rozwój miażdżycy.

Miażdżyca u… dzieci?

Charakterystyczne zmiany w tętnicach mogą być już widoczne u dzieci – mimo iż objawy choroby pojawiają się zazwyczaj po 50. roku życia. Nacieczenie tłuszczowe u dzieci jest najczęściej skutkiem złej diety, zaburzeń metabolicznych i niewystarczającej dawki ruchu. W zależności od przypadku zmiany te cofają się lub nasilają i prowadzą do rozwoju miażdżycy w przyszłości.

Sprawdź także: choroby serca u młodych osób.

Miażdżyca – przyczyną jest nie tylko cholesterol

Co jest przyczyną miażdżycy? Z pewnością większość osób odpowie, że wysoki poziom cholesterolu we krwi. Owszem, to główna przyczyna rozwoju choroby miażdżycowej. Jednak niejedyna. Czynniki ryzyka miażdżycy tętnic to także:

• palenie tytoniu,
• cukrzyca,
• nadciśnienie tętnicze,
• otyłość (zwłaszcza brzuszna),
• stres,
• uwarunkowania genetyczne – rodzinna hipercholesterolemia,
• przewlekłe stany zapalne,
• wysoki poziom homocysteiny,
• przewlekłe choroby nerek.

Warto pamiętać, że za rozwój choroby miażdżycowej odpowiada tzw. „zły cholesterol”, czyli cholesterol LDL. Z kolei wpływ na zatrzymanie postępu miażdżycy ma cholesterol HDL, określany mianem tego „dobrego”.

Zgłaszasz się regularnie na badanie lipidogramu? To świetnie! Interpretację wyników powierz specjaliście. Jak widać, nie każda frakcja cholesterolu jest szkodliwa.

Sprawdź: kiedy wybrać się do kardiologa?

Miażdżyca – objawy, których lepiej nie lekceważyć

Miażdżyca to podstępna choroba. Stopniowe zwężanie naczyń trwa latami i zwykle nie daje żadnych symptomów. Pierwsze objawy miażdżycy pojawiają się, gdy zmiany są już zaawansowane, a pacjent cierpi z powodu powikłań choroby.

Co może świadczyć o miażdżycy? Objawy choroby są uzależnione od lokalizacji występowania zmian. 

• Pacjent z miażdżycą naczyń wieńcowych może skarżyć się na charakterystyczny ból w klatce piersiowej, tzw. ból wieńcowy. Pojawia się on w trakcie wysiłku i ustępuje po odpoczynku. Ból obejmuje okolicę mostka, żuchwę, lewe ramię i nadbrzusze. Dolegliwościami, które należy skonsultować z lekarzem, są także gorsza tolerancja wysiłku i przewlekłe uczucie zmęczenia.
• Gdy blaszki miażdżycowe znajdują się w tętnicach szyjnych i mózgowych, objawami choroby mogą być szumy uszne, problemy z pamięcią i koncentracją. U niektórych osób występują przemijające ataki niedokrwienne (krótki epizod, w którego przebiegu chory ma zaburzenia widzenia i mowy, dochodzi również do osłabienia sił kończyn).
• Miażdżyca tętnic kończyn dolnych objawia się osłabieniem siły nóg i uczuciem ich drętwienia. Pacjent może również cierpieć z powodu bolesnych skurczy łydek.
• Gdy choroba miażdżycowa obejmuje aortę brzuszną, chory najczęściej zgłasza problemy trawienne – wymioty, nudności, biegunkę, ból brzucha.

Czym grozi miażdżyca?

Tętnice zaopatrują w krew tkanki i narządy. Gdy zmiany miażdżycowe nasilają się i dochodzi do zwężenia tętnicy, przepływ krwi jest utrudniony. To z kolei prosta droga do niedotlenienia narządów. Blaszka miażdżycowa może również pęknąć, a powstały w wyniku tego zakrzep – całkowicie zamknąć tętnicę.

Powikłania miażdżycy zagrażają zdrowiu i życiu pacjenta. Skutki uboczne choroby są uzależnione nie tylko od lokalizacji zmian, ale i stopnia zwężenia naczyń. Możliwe powikłania miażdżycy tętnic to m.in.: choroba wieńcowa, zawał serca, udar mózgu czy przewlekłe niedokrwienie kończyn dolnych. Czy można im zapobiec? Oczywiście. Kluczem do zdrowia jest dbanie o zdrowy styl życia i regularne badania profilaktyczne.

Sprawdź: czy osoby zdrowe powinny się badać u kardiologa.

Jakie badania wykonać przy podejrzeniu miażdżycy?

Diagnostyka miażdżycy obejmuje przede wszystkim wywiad lekarski oraz badania laboratoryjne z krwi, w tym lipidogram, aby sprawdzić poziom cholesterolu i trójglicerydów. Uzupełnieniem diagnostyki – w zależności od lokalizacji zmian – jest USG Dopplera tętnic szyjnych, kończyn dolnych, EKG/echo serca. Lekarz może również zadecydować o sprawdzeniu pracy nerek, markerów stanów zapalnych, wykonaniu tomografii komputerowej czy koronarografii.

Profilaktyka miażdżycy

Jeśli chcesz uchronić się przed miażdżycą, zwróć uwagę na swój styl życia. Ogranicz lub najlepiej całkowicie wyeliminuj używki. Pamiętaj o aktywności fizycznej – nie musisz biegać maratonów, wystarczą spacery, jazda na rowerze lub regularny trening na siłowni. Staraj się zapanować nad stresem oraz zadbaj o odpoczynek i higienę snu.

Dieta na miażdżycę? Zaleca się ograniczenie soli i cukrów prostych. Tłuszcze zwierzęce zamień na roślinne. Jedz ryby morskie. Unikaj wysokoprzetworzonej żywności, a częściej sięgaj po warzywa i owoce, produkty pełnoziarniste, chudy nabiał i mięso.

Profilaktyka choroby miażdżycowej to także badania. Umów się do kardiologa, który sprawdzi pracę serca, przepływ krwi w tętnicach i zleci odpowiednie badania kontrolne z krwi. Jeśli coś wyjdzie nie tak – możecie szybko zareagować i zatrzymać rozwój choroby. Nie lekceważ zadyszki, bólu nóg czy dolegliwości neurologicznych. To nie kwestia dojrzałego wieku, tylko sygnał, że Twój organizm potrzebuje pomocy.

Czy można cofnąć miażdżycę?

Nie, nie można całkowicie cofnąć zmian miażdżycowych. Jednak dzięki podjęciu leczenia i zmianie stylu życia pacjent ma szansę zatrzymać rozwój miażdżycy i uniknąć jej powikłań. Choroba miażdżycowa wymaga leczenia i stosowania się do porad lekarskich do końca życia.

Szukasz miejsca, w którym przyjmuje polecany kardiolog w Warszawie? Zgłoś się do Premium Medical! Nasza klinika to nie tylko dogodne terminy wizyt, ale i dostęp do najnowszego sprzętu medycznego, laboratorium na miejscu oraz opieka medyczna doświadczonych specjalistów. Zapisz się na wizytę online, telefonicznie lub osobiście (ul. Kobielska 23). Do zobaczenia!

Bibliografia

1. prof. dr hab. med. Wiktor B. Szostak, Miażdżyca, ncez.pzh.gov.pl, data dost. 17.10.2025r.
2. prof. dr hab. med. Barbara Cybulska, prof. dr hab. med. Dorota Szostak-Węgierek, Miażdżyca: objawy, przyczyny i leczenie, mp.pl, data dost. 17.10.2025r.
3. Kinga Berek, Rafał Bobiński, Miażdżyca — choroba wieloczynnikowa [w:] Problemy Pielęgniarstwa 2009; 17 (3): 257–262.
4. dr Ewa Kucharska, Miażdżyca tętnic – wybrane aspekty [w:] Przegląd Lekarski 2014/71/7.
5. Czy miażdżyca występuje tylko u dorosłych?, zdrowie.pap.pl, data dost. 17.10.2025r.